طرح پرورش ماهي در سيستم آكوآپونيك

طرح پرورش ماهي در سيستم آكوآپونيك

 

مقدمه:

استفاده مطلوب از منابع آبی ، مسئله ای است که در حال حاضر در كشور ايران از اهميت ويژه‌اي برخوردار است و وضعیت اقلیمی کشورمان اقتضا می کند که حداکثر بهره برداری از منابع آبی صورت گیرد . از دیرباز روشهایی برای جمع آوری و ذخیره آب در مخازن مرسوم بوده که برای امور کشاورزی و غیره به مصرف میرسد. باتوجه به وجود این مخازن ذخیره آب و شبکه های آبیاری و زهکشی بوضوح مشاهده می کنیم که منابع خوبی از آب بصورت ارزان و اقتصادی در اختیار ما قرار دارد و با اندکی تغییرات می توان برای پرورش ماهی استفاده کرد ولي با توجه به كم بودن حجم آب قابل تعويض در اين مخازن و اينكه سیستم پرورش ماهی در استخرها نیاز به آب زیادی دارد ، چاره انديشي براي يافتن راهكاري كه بتواند اين معضل را برطرف نمايد ضروري مي‌باشد.  بشر امروز با بهره گیری از علوم مختلف و در موارد بسیاری،توأم نمودن هوشمندانه  جنبه های متنوع علوم با یکدیگر، تلاش می کند تا از حداقل امکانات، بیشترین بهره وری را کسب نماید.این مقوله در جنبه های گوناگونی از زندگی مدرن نمود داشته و دامنه آن بطور مستمر رو به افزایش است. یکی از نمونه های مثال زدنی و جالب در اینخصوص،آکواپونیک به معنی تلفیق آبزی پروری(Aquaculture) با هیدروپونیک (Hydroponics به مفهوم کشت گیاه بدون استفاده از خاک)می باشد.

هدف و استراتژی اصلی از ایجاد این طرح به حداکثر رساندن عملکرد هر یک از اجزاء بیولوژیکی سیستم جهت افزایش بازدهی اقتصادی طرح است. مي‌توان گفت آکواپونیک مدلی برای کشاورزی پایدار است و اگر یک ناحیه در داخل گلخانه بتواند همزمان برای تولید چندین نوع محصول استفاده شود، علاوه بر افزایش در آمد، باعث کاهش هزینه های مرتبط با ساخت و ساز و تهیه اجزاء سیستم و افزایش تولید و بازدهی آن می گردد که در این صورت پرورش توأم ماهی و کشت هیدروپونیک اقتصادی است. در مناطق خشک و نیمه خشک چون ایران صرفه جویی و استفاده بهینه از آب کشاوزی و آشامیدنی بسیار مهم است و میتواند مهمترین دلیل برای بهره گیری از این سیستم باشد. کشت گیاهان در تلفیق با پرورش ماهی محاسن متعددی همچون بهبود طعم و کیفیت محصولات کشاورزی حاصل از این سیستم، بهبود کیفیت آب استخرهای پرورش ماهی، کاهش  آلودگی محیط زیست، کاهش تأمین هزینه آب و صرفه جویی در مصرف کودهای شیمیایی را دارد. یکی از مشکلات پرورش دهندگان ماهی , تجمع آمونیاک دفع شده توسط ماهی ها در آب است که یک ماده سمی به شمار می رود . برای پاک سازی آب از این ماده مجبور به استفاده از بیو فیلترهایی هستند که آمونیاک را به نیترات تبدیل کند. این در حالی است که مواد دفعی حاوی نیتروژن می توانند منبع غذایی مفیدی برای گیاهان باشند.

در استان مركزي گونه اصلي مورد پرورش، ماهي قزل‌آلاي رنگين كمان مي‌باشد كه پرورش اين گونه نياز به آب تازه با دماي حدود 15 درجه سانتيگراد دارد. اين در حاليست كه در بسياري از شهرهاي استان مانند محلات، دليجان، ساوه و زرنديه دماي متوسط استخرهاي ذخيره آب كشاورزي كه محل اصلي پرورش ماهي مي‌باشند در فصل كشاورزي، بسيار بيشتر از اين حد مي‌باشد. بنابراين بايستي گونه‌اي مناسب جهت اين شرايط جايگزين نمود. بر اساس مطالعات انجام شده در دنيا، بهترين ‌اي

گونه ماهي جهت پرورش در سيستم آكوآپونيك، تيلاپيا مي‌باشد (سجادي‌نيا و همكاران، 1388) كه در استان مركزي با توجه به عدم حضور تيلاپيا مي‌توان از گونه كپور معمولي استفاده نمود (روستا، 1388و راكوزي و همكاران، 2006). با استفاده از گونه كپور معمولي در سيستم آكوآپونيك مي‌توان علاوه بر توليد گوشت ماهي در كنار توليدات كشاورزي، منابع آبي اين شهرستانها را بهتر محافظت نمود زيرا اين گونه برخلاف قزل آلا به تغييرات دما و ساير شرايط محيطي حساس نبوده و در واحد حجم تراكم بيشتري از آنرا مي‌توان در سيستمهاي متراكم پرورش ماهي نگهداري نمود.

 

تاريخچه آكوآپونيك:

آکواپونیک حاصل ترکیب دو کلمه آکواکالچر (پرورش ماهی ) و هیدروپونیک می باشد. در این روش پرورش ماهی و کشت گياه به صورت توام انجام می شود. در مورد پیشینه آکواپونیک گفته می شود ازتک ها از اولین اقوامی بوده اند که کشاورزی را به نوعی در تلفیق با آبزی پروری مورد استفاده قرار می دادند.این قوم ساکن آمریکای جنوبی، آب آبگیرهای راکد غنی از مواد مغذی(بواسطه وجود مواد دفعی آبزیان )را از طریق شبکه ای از کانال های آبرسان موسوم بهChinampas  به اراضی کشاورزی اطراف می رساندند. از طرفی در چین،تایلند ،اندونزی و هند،پرورش آبزیان در مزارع برنج مقاوم به آب شور(Paddy fields) قدمت زیادی داشته و تمدن شرق دور از این روش در تولید غذا بهره زیادی برده است.

اما علیرغم ریشه تاریخی آکواپونیک در تاریخ  ازتکها و یا در تمدن شرق دور نظیر چین و تایلند ، شاید اجرای سیستماتیک آن به شیوه ای که بتوان این فنّاوری را به عنوان راهکاری قابل اتکا جهت تولید پایدار غذا محسوب نمود، از اوائل دهه هشتاد میلادی آغاز شده و به نظر می رسد تلاش های تا قبل از این دهه چندان موفق نبوده است .تنها موردی که در این خصوص با توفیق نسبی همراه بوده را شاید بتوان کاری دانست که جان و نانسی تاد با همکاری ویلیام مک لارنی در انستیتو کیمیاگری که خود در سال 1969 بنیان نهاده بودند،به انجام رساندند.این افراد گلخانه ای احداث کردند تا  پناهگاهی برای یک خانواده چهارنفره بوده و در طول سال نیاز غذائی به ماهی و سبزیجات به روشی که امروزه آکواپونیک خوانده می شود ،تأمین گردد.

به هر صورت نوآوريها از سال 1980 فناوري آكواپونيك را به سمت يك سيستم پايدار در توليد غذا تبديل نموده است. عناصر كليدي در آن شامل هيدروپونيك، مواد مغذي در پساب آبزي پروري، گونه هاي ماهي، خصوصيات كيفي آب، تصفيه زيستي و ذرات جامد معلق و بالاخره نسبت اجزا ي سيستم مي باشد. سيستمهاي آكواپونيك نيز شامل سيستم دانشگاه ايالتي كاروليناي شمالي، سيستم اسپيرانئو، سيستم دانشگاه ويرجين آيلندز ، سيستم موسسه آب شيرين، سيستم كشاورزي كبيج هيل، نيوالكمي و سيستمهاي متفرقه ميباشند. با توجه به موقعيت كشور ايران در حوزه خاورميانه و لزوم بهره‌وري آب جهت سازگاري با كم آبي و بحرانهاي مترتب بر آن، بكارگيري از اين سيستم بعنوان يك راهكار اجرائي نوين و موثر ضروري مي‌باشد. در اين روش كشاورزان مي توانند به توليد محصول بيشتر به منظور افزايش درآمد اميدوار باشند،ضمن اينكه اين روش توليدي به عنوان سيستمي پايدار مطرح است و مي توانند زمينه اي جديد در جذب علاقه‌مندان به اشتغال در كشاورزي مطرح باشند.

در اواخر دهه 80 میلادی(1988) ،Mark Mc Murtry دانشجوی دکترای دانشگاه کارولینای شمالی به اتفاق پروفسور Doug Sanders نخستین نمونه از سیستم بسته آکواپونیک را ابداع نمودند.آنها نام این سیستم را Aqua-vege culture نهادند.پس از آن تحقیقات زیادی در کشورهای مختلف برروی گونه های متنوع ماهی و گیاه (بر حسب تنوع جغرافیائی)از کشورهای توسعه یافته نظیرکانادا وآمریکا تا کشورهای درحال توسعه مانند بنگلادش و تایوان انجام شد که نتایج همه آنها دالّ بر موفقیت این شیوه و بهره وری بالاتر نسبت به اجرای جداگانه هر سیستم (آبزی پروری و هیدروپونیک) بوده است .

در ایران نیز پرورش توأم ماهی و برنج در شالیزارها نمونه ای از همین سیستم است که تاکنون در قالب پروژه های تحقیقاتی و ترویجی در نقاظ مختلف کشور به اجرا در آمده هرچند ،چنانکه پس از این نیز خواهد آمد،فضای کار وسیع تری در این زمینه موجود است.

مبانی سیستم آکواپونیک :

هردو سیستم آبزی پروری و هیدروپونیک جداگانه در کنار تمامی موارد مثبت خود، جنبه های منفی نیز دارند که غالباً نادیده گرفته می شود. هیدروپونیک نیازمند فراهم نمودن مواد مغذی مورد نیاز گیاه است که با هزینه ای بالا تهیه شده و به محیط تزریق می گردد. از طرفی در مقاطعی، به دلیل نیاز به پاکسازی محیط کشت و کاهش خطر آلودگی ، کل سیستم بایستی تخلیه و شستشو شودکه این مرحله نیز به آلودگی محیط زیست اطراف و هدررفت مواد مغذی منجر خواهد گردید. در آبزی پروری نیز نیاز به تخلیه مقطعی پسماند و متابولیت های دفعی موجود آبزی وجود دارد که در میان آنها مواد  دفعی، غذای خورده نشده ، مواد ناشی از مرگ وتجزیه فیتوپلانکتونها و سایر مواد آلی شکل گرفته در بستر را میتوان نام برد و همگی حاوی مواد مغذی است که اگرچه برای آبزی مضر است با اینحال سرشار از عناصر معدنی مورد نیاز گیاه می باشد.به علاوه تعویض آب و تبخیر در مخازن آبزی پروری(استخر،تانک و...) روزانه مقادیر متنابهی آب را از این محیط خارج می سازد که در محیط های کم آب و خشک نظیر مناطق مرکزی و جنوبی کشور ایران ، مورد مثبتی به نظر نمی رسد. امّا هرگاه این دو سیستم (آبزی پروری و هیدروپونیک) بصورت توأم با یکدیگر به کار گرفته شوند این معایب به نکات مثبت بدل می‌شود. به بیان دیگر جنبه های مثبت آبزی پروری و هیدروپونیک به قوّه خود باقی مانده و معایب تا حدّ زیادی برطرف می‌گردد.

شکل ساده سیستم آکواپونیک شامل یک مخزن پرورش ماهی است که آب از سطوح نزدیک به بستر آن به محیط کشت گیاهان (هیدروپونیک) پمپ می شود. آب حاوی مواد دفعی که از مخزن پرورش آبزی به محیط کشت گیاه وارد شده با ریشه گیاه تماس حاصل نموده ،آب و مواد مغذی مورد نیاز گیاه را به ریشه منتقل نموده و مابقی پس از گذر از بستر حاوی ماسه، پرلیت و یا رس حجیم شده(که معمولاً در بستر کشت های هیدرو پونیک مورد استفاده قرار می گیرد) علاوه بر تجزیه مواد آلي و مواد سمي توسط باکتریهای موجود روی سطح ذرّات تشکیل دهنده بستر، فیلتر شده ، جلبک ها و سایر مواد معلق را در بین دانه های بستر برجای میگذارد و بصورت آب تازه مجدّداً وارد مخزن پرورش آبزی می گردد.گفته می شود میزان آب مورد نیاز این روش حدود 10 درصد آبی است که در شیوه های مرسوم و سنّتی کشاورزی استفاده می شود (Malcolm, 2007).

چنانکه اشاره شد گونه های بسیار متنوّعی از آبزیان و یا رستنی های مختلف در این سیستم قابل کشت است که انتخاب آنها بستگی تام به سيستم راه‌اندازي شده، منطقه جغرافیائی، اقلیم و سلیقه پرورش دهنده دارد. این شیوه را در ایران علاوه بر مزارع نسبتاً وسیع کشاورزی می توان در سطح مزارع کوچک و حتی در باغچه های کوچک خانگی نیز ترویج نمود.متون جالبی در زمینه احداث سیستم آکواپونیک در منازل (باغچه های خانگی) منتشر شده که پیاده سازی آنها در اماکن مسکونی،شهرک ها و ... ترویج تغذیه آبزیان و کشاورزی را بصورت توأم در پی خواهد داشت .

 

انتخاب گونه ماهي مناسب آكوآپونيك

راكوزي و همكاران (2006) بهترين گونه ماهي جهت توليد اقتصادي در سيستم آكوآپونيك را تيلاپيا دانسته‌اند. ايشان بعد از اين گونه، گونه‌هاي گربه ماهي، ماهي بس، قزل‌آلاي‌رنگين‌كمان، كپور معمولي، كوي و گلدفيش را مناسب پرورش در اين سيستم عنوان نموده‌اند.

 تجارب نشان داده‌اند در مناطقي مانند استان مركزي، از کپور ماهیان پرورشی گونه کپور معمولی  Common carp جهت پرورش در استخرهای ذخیره آب کشاورزی مناسب مي‌باشد زيرا در اين مناطق برداشت آب از استخر اجازه رشد فيتوپلانكتونها و زئوپلانكتونها را نخواهد داد و بطور کلی مي‌توان گفت پرورش کپور ماهیان بصورت توأم در استخرهای خاکی صورت می‌گیرد که باعث استفاده از کل سطوح غذایی موجود در استخر می‌شود و در استخر بتوني فقط براي حذف فيتوپلانكتونها و جلوگيري از بلوم آب مي‌توان از تعداد محدودي فيتوفاگ و بيگ‌هد استفاده نمود. کپور معمولی از ماهیانی است که بعلت داشتن گوشت و قیمت مناسب در سراسر دنیا پرورش داده می شود. نژاد پرورشی این ماهی دارای بدنی پهن و گوشتی‌تر از نوع وحشی آن است. دستگاه گوارش آن نسبتاً ساده و فاقد معده مشخص است، این ماهی همه چیز خوار و عمدتاً از جانوران کفزی ، گیاهان، مواد غذایی پوسیده بستر و داخل گل تغذیه می‌کند ولي در سيستمهاي پرورش متراكم در استخرهاي بتوني بهتر است از غذاي پلت يا اكسترود جهت تغذيه اين گونه استفاده نمود. مناسب‌ترین دما جهت رشد این ماهی 25 درجه سانتی گراد است. و به دلیل مقاوم بودن این گونه از ماهیان به کمبود اکسیژن، افزایش برخی فاکتورهای فیزیک و شیمیایی آب و عدم سخت‌گیری در انتخاب غذا به واسطه همه چیز خوار بودن، پرورش آنها مي‌تواند بسيار مقرون به صرفه باشد و همچنين بسیاری از علاقه‌مندان به آبزی‌پروری که از منبع آبی دائمی برخوردار نیستند، مي‌توانند از اين گونه پرورشي در مزارع خود استفاده نمايند.

در حالت عادي مرز شروع و قطع تغذیه این ماهی بین 12-10 درجه سانتی گراد از اوایل بهار شروع و تا اواخر پاییز خاتمه می یابد بنابراين در استان مركزي كه متوسط دماي ساليانه در حدود 15 درجه سانتيگراد است، پرورش اين كونه تا وزن بازاري حدود 2 سال به طول ميكشد بنابراين ضروري است جهت كوتاه كردن دوره پرورش و افزايش دماي متوسط آب در  طول سال، از سيستم استخرهاي گلخانه‌اي كه بين 4 تا 7 درجه تفاوت دماي آب آنها با محيط خارج مي‌باشد، استفاده نمود .

 

شرایط پرورش کپور ماهیان

کمیت و کیفیت آب برای پرورش ماهی از جمله عمده ترین عوامل مؤثر در مزارع پرورش ماهی است. مهمترین ویژگیهای فیزیکوشیمیایی آب جهت پرورش اين ماهی عبارتند از :

اسیدیته : بهتر است آب مورد استفاده جهت پرورش خنثی تا کمی قلیایی باشد (pH=7-8).

هدایت الکتریکی : بیانگر میزان املاح آب است و EC مناسب 2000 میکروموس بر سانتی متر مربع ولی تا 5000 میکروموس اثرات سوء چندانی ندارد .

 اکسیژن محلول : آب ورودی استخر بایستی از میزان اکسیژن لازم برخوردار باشد بهترین میزان اکسیژن محلول برای کپور ماهیان 6-5 میلی گرم بر لیتر است هر چند تحمل کپور ماهیان نسبت به کمبود اکسیژن زیاد است ولی مقدار آن نباید از 3 میلی گرم در لیتر کمتر شود. در پرورش متراكم بایستی سطح تماس آب با هوا افزایش یابد و از طرق مختلف می توان آنرا هوادهی کرد مانند استفاده از بلوئر يا كمپرسور هوا.

سختی آب : میزان سختی مناسب برای پرورش ماهی 300-100 میلی گرم در لیتر برحسب کربنات کلسیم است .

دما: حداکثر درجه حرارت آب نباید از تحمل کپور ماهیان پرورشی که 30 درجه سانتی گراد است تجاوز نماید مناسب ترین دما 25 درجه سانتی گراد است . آب باید عاری از مواد آلاینده و فلزات سنگین ( فاضلاب کارخانجات ـ شهری و غیره) باشد و رنگ و بوی آب درحد طبیعی باشد .

از نظر شيوه پرورش چندين روش در دنيا شناخته شده مي‌باشند كه به شرح ذيل مي‌باشد:

الف- سیستم پرورش متراکم :در این روش تراکم بسیار بالا است و پرورش در استخرهای سیمانی و با استفاده از غذای دستی كامل و به روش تک گونه ای (کپور معمولي) انجام میشود.

ب -سیستم پرورشی نیمه متراکم :متداولترین روش پرورش کپور ماهیان در جهان است.معمولا به صورت چند گونه ای انجام میشود و تغذیه ماهیها از تولیدات طبیعی استخر (که با کوددهی مناسب افزایش پیدا میکند) و علوفه و دانه های غلات انجام میشود.

ج -سیستم پرورش گسترده : بسته به شرایط مختلف محیطی تا 1500 قطعه ماهی در هکتار رها سازی می شود. این روش معمولا در آبگیرهای محصور انجام میگیرد و نیازی به استخر سازی نیست.

 

 احتیاجات غذایی کپور ماهیان

اکثر ماهیها در مراحل اولیه رشد و نمو پس از نوزادی ، از موجودات ریز جانوری ( زئوپلانکتون یا پلانکتونهای جانوری ) استفاده می کنند و پس از مرحله نوزادي تغذيه با غذاي اصلي شروع خواهد شد كه هر گونه براساس فيزيولوژي بدن از غذاي خاصي استفاده خواهد نمود. به طور كلي ماهي‌ها از نظر تغذيه به سه دسته گياهخوار، گوشتخوار و همه چيز خوار تقسيم مي‌شوند. ماهي كپور معمولي در دسته همه چيز خوارها قرار مي‌گيرد كه خوراک اصلی این ماهی در استخرهاي خاكي موجوداتی است که در کف استخر زندگی می‌کنند مثل لارو، حشرات و کرمها. علاوه بر این از غذای دستی و کمکی هم از قبیل گندم، جو، سبوس گندم، آرد گندم، پودر ماهی، سبوس برنج، تفاله گوجه‌فرنگی، کنجاله سویا، تخم پنبه و باقی‌مانده سفره غذایی استفاده می‌کنند. از غذاهای ترکیبی و فرموله نیز  برای ماهیان مذکور استفاده می شود.  

 

 در صورت امکان برای مزارع دارا ی استخرهای ذخیره آب کشاورزی می بایست از غذاهای فرموله استفاده کرد زیرا غذاهای طبیعی استخرهای بتنی ناچیز بوده و رشد ماهیان به تأخیر می افتد  و همچنين استفاده از غذاي نامرغوب باعث آلودگي آب استخر مي‌شود (برای خروج فضولات می بایست عمل تخلیه استخر از کف صورت گیرد تا فضولات از آن خارج شوند).

 

جدول1.  راهنمای میزان غذادهی روزانه ماهی کپور بر حسب درصد وزنی ماهیان موجود

 

وزن ماهي (g)

دماي آب(co)

كمتر از 5

5 تا 20

20 تا 50

50 تا 100

100 تا 300

بالاتر از 300

17  <

6

5

4

3

2

5/1

20-17

7

6

5

4

3

2

23-20

9

7

6

5

4

3

26-23

12

10

8

6

5

4

26 >

19

12

11

8

6

5

 

 

 

ملاحظات بهداشتی در استخرهای ذخیره آب کشاورزی

در پرورش ماهی رعایت اصول بهداشتی و پیشگیری از بروز آلودگی اهمیت زیادی دارد به عبارت ديگر پیشگیری همیشه بهتر و آسانتر و کم هزینه تر از درمان است چه بسا در پرورش ماهی درمان بعضی از بیماریها امکان پذیر نیست .از مهمترين اصول پرورش كپور در سيستم استخرهاي ذخيره آب كشاورزي موارد ذيل مي‌باشند:

- خارج کردن لجن کف بستر و ضدعفونی استخر قبل از آبگیری

- سالم بودن بچه ماهی و ضدعفونی آن با نمک طعام قبل از رهاسازی

- استفاده از غذاهای مناسب و عاری از هر نوع آلودگی و فساد

- سالم و تمیز بودن آب ورودی

- طراحي مناسب سيستم خروج آب در جهت خروج فضولات از استخر

 

نمونه مطالعات انجام شده در زمينه امكان‌سنجي آكوآپونيك:

آلدر و همكاران (2000) امكان پرورش ماهي قزل آلا و گياه كاهو را در سيستم آكوآپونيك بررسي نمودند كه در اين مطالعه ميزان فسفر آب به عنوان آلاينده آب در سيستم پرورش ماهي و ماده غذايي در سيستم پرورش كاهو در طول دوره پرورش پيوسته كمتر از 1/0 ميلي گرم در ليتر بوده و از نظر اقتصادي اين نوع كشاورزي بسيار مناسبتر از پرورش گونه‌هاي فوق به صورت مجزا شناخته شد.

 ساويدوف (2004) امكان راه اندازي سيستم آكوآپونيك بر اساس مدل دانشگاه جزاير ويرجين ايالات متحده آمريكا را براي اولين بار در سال 2002 در كانادا بررسي نمودد. در اين مطالعه در كنار پرورش ماهي تيلاپيا انواع گياهان مانند گوجه، خيار، ريحان و غيره بصورت سيستم شناور كاشت شد كه توليد گوجه و خيار به ازاي هر بوته در سال به ترتيب 7/20 و 4/33 كيلوگرم بوده و توليد ريحان از 13 به 42 كيلوگرم در متر مربع در سال افزايش پيدا كرد.

گربر و جانگ (2007 ) كاشت سه نوع گياه را در سيستم آكوآپونيك وهيدروپونيك مقايسه نمودند كه در اين مقايسه ميزان توليد در اين دو سيستم تفاوت معني داري نداشت ولي از نظر اقتصادي سيستم آكوآپونيك در اين بررسي بسيار مناسبتر شناخته شد.

سجادي‌نيا و همكاران (1388) كارايي پرورش گياه فلفل را در دو سيستم آكوآپونيك و هيدرو پونيك مقايسه نمودند كه در اين بررسي گياه فلفل در بستر يونوليتي شناور بر سطح آب كوددهي شده و آب تانك پرورش ماهي كپور كشت شدند. نتايج نشان دادند كه ميزان فتوسنتز، هدايت روزنه‌اي، تعرق، تشعشع فعال فتوسنتزي و كارايي مصرف آب در تيمار آكوآپونيك بالاتر از گياهان كشت شده در تيمار هيدروپونيك بوده است.

لنارد و لئونارد (2006) كارايي چند شيوه كاشت گياه در سيستم آكوآپونيك را مقايسه نمودند كه بستر داراي دانه‌هاي شن رودخانه‌اي و سيستم كاشت گياه بصورت شناور در سطح آب از نظر ميزان توليد گياه و جذب مواد دفعي ماهي توسط گياه، بهترين سيستمها شناخته شدند.

كراوفورد (2006) استفاده از سيستم گلخانه‌اي در مناطق معتدله را براي پرورش ماهيان گرمابي به شيوه آكوآپونيك رابررسي نمود كه در اين بررسي وي استفاده از سيستم گلخانه‌اي آكوآپونيك را بسيار مناسبتر از آكوآپونيك در فضاي باز دانسته است زيرا كنترل دما و ساير شرايط محيطي در طول سال در گلخانه قابل كنترل مي‌باشد.


طرح پرورش ماهي در سيستم آكوآپونيك